Ahmet Mithat Efendi tarafından kaleme alınan ve dönemini yansıtan önemli eserlerden biri olan Felatun Bey ile Rakım Efendi, 1875 yılında yayımlanmıştır. İlk Türk romanlarından biri olan eser, yanlış batılılaşma teması üzerinde durmuş ve toplumsal bir eleştiride bulunmuştur. Türk edebiyatının en çok eser üreten yazarlarından olan Ahmet Mithat Efendi’nin en bilinen romanıdır.
Roman adından da belli olacağı üzere iki karakteri anlatmaktadır. Tanzimat döneminde Türk edebiyatına giren ve ilk ürünlerini veren roman türü, o tarihlerde belirli temalarda yazılmakta ve iki zıt kavram çerçevesinde geçmektedir. İyi-kötü, zengin-fakir ve tutumlu-müsrif gibi ikilikler buna örnektir. Yani bir karakter ya siyahtır ya da beyaz. Gri karakterlerin olmadığı eserlerdir Tanzimat dönemi eserleri. Özellikle Ahmet Mithat Efendi için bunu söylemek mümkündür çünkü sanatı toplumu eğitmek için icra etmektedir.
Felatun Bey, Batı özentisi olan ve hayatını bu noktada şekillendiren biridir. Gününü gün eder, tutumlu değildir ve müsrif bir görüntü çizer. Züppe denilebilecek Felatun Bey bu özenti tavırları ve yersiz lüks düşkünlüğü nedeniyle gülünç duruma düşmektedir. Onun tam zıttı bir karakter olan Rakım Efendi ise işinde gücünde, tutumlu ve erdemli bir karakter olarak karşımıza çıkmaktadır.
KİTAP ÖZETİ
Felatun Bey varlıklı bir ailenin oğludur. Bu varlığın tüm avantajlarını kullanır. Sürekli önünü ardını düşünmeden harcar, gezer ve eğlenir. Vaktini mağazalarda, eğlence yerlerinde geçirmektedir. Babası ölünce de büyük bir mirasa konar. Buradan sonrası Felatun Bey için serbest düşüştür. Tanıştığı bir İtalyan kadına âşık olan Felatun Bey tüm servetini ona harcar. Günün sonunda her şeyini kaybeder ve muhtaç hale gelir. Akrabalarının yardımıyla İstanbul dışında bir iş bulur ve hüzünlü bir şekilde şehirden ayrılır.
Rakım Efendi romanda iyi olan her şeyi temsil eden bir karakterdir. Erdemli, eğitimli, aile terbiyesi almış, görgülü bir insandır. Hayat onu ne kadar zorlasa da o kendini yetiştirmeyi ve iyi yerlere gelebilmeyi başarmıştır. Evine cariye olarak gelen Canan’a âşık olur ve onunla evlenir. Roman onun için gayet iyi bir finalle son bulmaktadır.
Ahmet Mithat Efendi, Felatun Bey ile Rakım Efendi romanında birbirine ters iki karakter ile okuyucuya mesaj vermektedir. Okuyucunun iki farklı yolu izleyen karakterleri görerek ders çıkarmasını sağlamaktadır. Romanın sonunda müsrif olan karakter kaybetmiş, tutumlu ve erdemli olan karakter ise kazanmıştır.
