1850 yılında İstanbul’da doğan Muallim Naci edebiyat tarihine düşünce yapısı ile damgasını vurmuş biridir. Asıl adı Ömer olan sanatçının anılarını kaleme aldığı Ömer’in Çocukluğu adlı bir eseri vardır. Babasını kaybetmesinin ardından Varna’da dayısıyla yaşamaya başlayan Muallim Naci burada medrese eğitimi almış ve Arapça, Fransızca ve Farsça dillerini öğrenmiştir.
İlk yazılarını Hulusi mahlası ile yayımlayan Muallim Naci, şiirlerini de Naci mahlasıyla yayımlamıştır. Bu tarihlerde Varna’da öğretmenlik yapmıştır. Şiir ve yazılarını dönemin etkili gazetelerinden biri olan Tercüman-ı Hakikat gazetesinde yayımlama imkanı bulan Muallim Naci zamanla burada kendini gösterecek ve konuşturduğu sanatı ile Ahmet Mithat Efendi’nin ısrarları neticesinde gazetenin edebiyat alanının yönetmeni olacaktır.
Türk edebiyatı tarihinin en büyük edebiyat tartışmalarından biri olan kafiye tartışmasında taraflardan biri olan Muallim Naci, Divan edebiyatı geleneğine bağlı kalarak bu anlayış çerçevesinde edebiyat yaşantısını sürdürmüştür. Yetişme tarzı bakımından Divan şiirine ilgisi olan Muallim Naci zaman içerisinde Batı’yı ve Batı edebiyatını tanıyarak tecrübeleri ile öğrendiklerini bir araya getirerek klasik şiire yenilik getirmeye çalışmıştır.
Muallim Naci esasında yenilik karşıtı bir sanatçı olmamıştır hiçbir zaman. Ancak eski tarzda yazması nedeniyle bu anlayışın güçlü bir temsilcisi konumuna gelmiştir. Kendini yenilese ve takiplerini sürdürerek sanatını zenginleştirse de bu üzerine yapışmıştır o dönem.
Muallim Naci şairin gelişimi takip edip kendini bu doğruluda ilerletmesi gerektiğini savunmaktadır. Ona göre bir sanatçının görevi milletinin fikirlerine yön verip o fikirleri geliştirmektir. Şiirde hicve sıcak bakmayan Muallim Naci aynı zamanda şiirin Arap ve Acem edebiyatlarından beslenmesi gerektiğini düşünmüştür.
Muallim Naci, Tanzimat döneminin ikinci kuşağında kalemi keskin olan sanatçılardan biri olmuştur. Recaizade Mahmut Ekrem ile girdiği edebiyat tartışması yeni fikirlerin ve yeni bakış açılarının oluşmasının önünü açmıştır. Sanatçı yalnız kendi sanatı ile dikkat çekmemiş, başkalarını beslemiştir. Pek çok Servet-i Fünun sanatçısının da esin kaynağı olmuştur. Ayrıca edebiyat tarihi ve sözlük alanında yapmış olduğu çalışmalar da dikkate değerdir.